The X-mas Special!!!

In de volgende alinea's leid ik jullie doorheen de grote lijnen van een IJslandse Kerst. Natuurlijk is de amerikaanse Santa Claus ook aanwezig, maar net zoals Sinterklaas bij ons, hebben ze hier iets speciaal. Wees getuige van IJsland zoals ge nog nooit getuige van iets geweest zijt en geniet van de spanning en humor zoals een IJslandse Kerst dat als geen ander kan brengen!
(Zo'n inleiding heb ik al efkes willen schrijven :-) )

De Geschiedenis Van Kerstmis
In IJsland IJslanders vieren 13 dagen Kerstmis. De periode start op december de 24ste en eindigt op de 6 januari. De zesde is ook de dag waarop alle versieringen worden opgeruimd. Zij vieren Kerstmis op de avond van de 24ste december net zoals wij (katholieken).

Kerstmis Versieringen En Voorbereidingen
IJslanders nemen hun kerstmisversieringen heel serieus. Iedereen versiert en de meest voorkomende versiering is natuurlijk net zoals bij ons de kerstboom. Maar ook de adventskrans is hier mooi overgenomen. Overgenomen zeg ik, want hier is het geloof (eender welk) maar zelden beoefend. De meeste mensen hier, waaronder mijn gastouders weten niet waar de datums (vanuit katholiek oogpunt) voor staan. Ze maken hier een onderscheidt tussen twee adventlichtjes: De originele adventskrans (waar iedereen hopelijk de betekenis van kent), maar ook de kandelaar met zeven lichtjes op wordt hier beschouwt als een adventslichtje. Ik weet nu niet precies hoe wij die kandelaar zien, maar ik heb gemerkt dat iedere stroming zijn eigen betekenis aan die kandelaar gegeven heeft.

Þorláksmessa – St. þorlákur’s Mass
Dit is de naam die gegeven wordt aan de 23ste december. Over het algemeen is het de grootste koopjesdag in IJsland, iedereen wilt nog rap de laatste kerstmiscadeaus kopen.Het gerecht van de dag is skate (vis). Dat is omdat het de laatste dag van het kerstmisvasten is. In het Zuiden wordt de vis ingelegd, waar ik leef wordt dat echter niet gedaan. Ook laten ze de vis rotten (net zoals ze doen met haai), dit doen ze omdat verse skate enzymen bevat die schadelijk zijn. Het meestal geserveerd met gekookte patatjes. Deze traditie is nog steeds zeer populair in IJsland ondanks de sterke geur van ammoniak, dat komt van het rotten van de vis.
De Kerstmis Kat Een oud IJslands folklore eist dat iedereen minstens één nieuw kledingstuk heeft met Kerstmis. Iedereen die zich hier niet aan houdt loopt het gevaar opgegeten te worden door een kwaadaardig beest, de kerstmiskat genaamd. De kerstmiskat is Grýsla’s kat (zie Yule Lads) en er werd hard gewerkt dat niemand naar de kerstmiskat zou gaan. Dus iedereen werkte aan nieuwe kledingstukken voor ieder gezinslid.

Santa Claus / Jólasveinn / De kerstman
IJsland heeft niet één maar dertien Kerstmannen. Deze hebben geen connectie met DE Kerstman hoe dan ook. Zij zijn afkomstig van Trollen en oorspronkelijk maakten zij de kinderen bang. In de laatste eeuw zij ze echter veel vriendelijker geworden.
Hun namen zijn: Stekkjastaur (Schaapshoksluiper of ook wel Stijfbeen), Giljagaur (Kloofsukkel), Stúfur (Kleintje), þvörusleikir (Lepellikker), Pottasleikir (Pottenlikker), Askasleikir (Kommenlikker), Hurðaskellir (Deurensmijter), Skyrgámur (Yoghurtveelvraat), Bjúgnakrækir (Worstensnaaier), Gluggagægir (Ramengluurder), Gággaþefur (Snuiver), Ketkrókur (Vleeshaak) en Kertasníkir (Kaarsenbedelaar). Ge kunt al aan de namen zien dat de Kerstmannen zeer misleidend zijn en dat ze elke hun eigen ding hebben. Ze leven in de bergen te samen met hun ouders Grýla en Leppalúði. De 13 kerstmannen komen naar het dorp, één voor één. De eerste komt op 12 december en de laatste komt op 23 december. Vroeger probeerde ze elk hun favoriete object (vandaar de namen) te stelen.

Elk kind in IJsland zet zijn schoen op de versterbank vanaf the 12de december. Ze krijgen van elke kerstman een cadeautje wanneer deze in het dorp arriveerd, maar als ze stout geweest zijn krijgen ze een rotte patat. (komt ergens bekent voor, niewaar?)

Ze tonen zich vaak tijdens kerstmisdansen, dat dansen is zeer populair onder de kinderen. Kinderen (maar ook de ouderen zijn welkom) dansen rond de kerstboom en zingen kerstliedjes (u heeft dit al gezien op enkele foto's - men was aan het dansen rond de openbare kerstboom). Het hoogtepunt van zulk festijn is natuurlijk het moment wanneer deze cadeautjes en snoep à volonté begint uit te delen.

De dag na Kerstmis begint de eerste Kerstman aan zijn terugkeer naar de bergen. Dan vertrekken ze allemaal, één voor één. De laatste vertrekt op 6 januari, wat dan ook meteen de laatste dag van het Kerstseizoen betekent.

Een Stille Nacht
Het luiden van de klokken van de lutheriaanse kathedraal in Reykjavík, op nationale televisie uigezonden wordt gezien als het signaal voor iedereen(behalve de Kerk) om het kerstgebeuren volledig te omarmen en om iedereen een Vrolijk Kerstfeest te wensen. Dit is het formeel begin van Kerstmis.

Þrettándinn – De laatste dag van Kerstmis
De 6de januari wordt meestal aangeduid als 13de dag (Þrettándinn). Op deze dag is alles zo ongeveer terug gelijk het oude: iedereen is terug aan‘t werk en de school is opnieuw begonnen. Die avond komt de familie bij elkaar om te eten en eventueel om het laatste vuurwerk af te steken en uiteindelijk om vaarwel tegen het kerst gebeuren te zeggen. Kerstversieringen worden direct na de 6de januari opgeruimd.

Ik wens iedereen nu al een
Gleðileg jól og farsælt komandi ár!



(Vrolijk Kerstfeest en een Gelukkig Nieuwjaar)


Lennart

p.s:
- vergeet ook niet naar het bericht "Vlaams Is…" te kijken vermits de "The X-mas Special!!!" vrij kort volgde.
- Voor meer informatie over die kerstmannen klik hier